Tentoonstelling en boekbespreking Barbara van Houten en de Mesdags 1862-1950

Sientje van Houten kennen we als de vrouw van Hendrik Willem Mersdag. Samuel van Houten gaf zijn naam aan de Kinderwet van 1874. Barbara van Houten (1862-1930) is minder bekend. De tentoonstelling in Museum Mesdag ‘Barbara van Houten- in het licht van de Mesdags’ (eind 2025 -begin 2026) en het boek ‘Barbara van Houten en de Mesdags’ van Margreet den Buurman brengen daar verandering in. Tentoonstelling én de vele illustraties uit het boek laten zien dat Barbara van Houten een getalenteerd kunstenaar was.

Barbara is de oudste dochter van de Groningse politicus Samuel van Houten. Sientje is zijn zus. Als Samuel in 1869 parlementslid wordt, verhuist het gezin naar Den Haag. Sientje en Hendrik Mesdag nemen Barbara op in het gezin en zeker na de dood van hun zoon Klaasje vindt Barbara in Sientje een tweede moeder. Ze volgen samen tekenlessen. Als Samuel en de Mesdags het prestigieuze pand aan de Laan van Meerdervoort 9-11 laten bouwen en beide gezinnen daar wonen, wordt dat contact nog intenser.

Tot 1886 staat niets de 22-jarige kunstenares in de weg een gewaardeerde carrière te beginnen: etsen, aquarelleren en schilderen. Maar als de vrouw van Samuel in het kraambed overlijdt, eindigt dit vrije leven. Parlementariërs werken in de periode van Samuel van Houten voornamelijk thuis. Hij heeft bovendien nog een advocatenpraktijk. Den Buurman: ”Barbara, als oudste dochter, moet zorgen dat hij gevrijwaard blijft van dagelijkse beslommeringen en gedoe met kinderen. Het wordt schipperen tussen huishouden en kunst.” Veel onderwerpen in haar werk zijn dan ook ‘dicht bij huis’. Zo rond haar veertigste – ze is dan een erkend etser- maakt ze steeds vaker schilderijen. Pas na de dood van Samuel, ze is inmiddels 68, kan ze zich weer in alle vrijheid aan kunst wijden - en dat doet ze op de zolder van Panorama Mesdag…

De ambitie om naar buiten te treden met haar kunst is nooit groot geweest. “Met een oom en tante die regelmatig in de publiciteit traden, naast een aangetrouwd kunstechtpaar op Scheveningen en schilderende familieleden in het noorden, verbleekten wellicht haar persoonlijke ambities”, schrijft de auteur.

Behoorlijk verrassend is de kijk die de lezer krijgt op Hendrik Willem Mesdag. Hij profileert zich in zijn leven steeds meer als een soort kunstpaus, betitelt zijn eigen werken als ‘meesterwerken’ en organiseert feesten die neigen naar uitspattingen: bij het 40-jarig huwelijksfeest in Pulchri zijn tal van optredens voor ruim 300 gasten en voor zijn 70’ste verjaardag zien we 1100 genodigden (later krijgt Sientje eenzelfde eerbetoon). Bij hun gouden huwelijksfeest krijgt hij een zilveren/bronzen penning aangeboden ‘namens het Nederlandse volk’. Op tentoonstellingen loopt hij arm in arm met Koning Willem III. Nee, aan zelfbewustzijn geen gebrek. En in die schaduw leeft en werkt Barbara…

Barbara van Houten en de Mesdags 1862-1950. Het mooie is het leven dat langs je stroomt’; Margreet den Buurman; 120 pag; €18,95; ISBN 978-94-6010-118-2